Vraag & Verander: hoe kies je interventies die écht impact maken?

Dit is het leukste deel van het traject. In eerdere blogs hebben we stap voor stap je verandervraagstuk uitgewerkt. Je doelanalyse staat, je psychologisch landschap is verkend, en via kwantitatieve methoden weet je welke gedragsbepalers écht een rol spelen in jouw verandervraagstuk. Nu wordt het creatief: hoe vertaal je die inzichten naar interventies die werken?

Geen standaardoplossing, wel een heldere werkwijze

De verleiding is groot om te grijpen naar bekende interventies: een training, een nieuwsbrief, een instructievideo. Maar of die werken hangt volledig af van één vraag: pakken ze aan wat er psychologisch speelt bij jouw doelgroep?

Denk terug aan de ACDR-verkenning: Architecture (omgeving), Competence (kunnen), Drivers (motivatie) en Resistances (weerstand). Deze verkenning heb je nu gekwantificeerd. Elke invalshoek vraagt om een andere aanpak. De gedragsbepaler verklaart waarom mensen het doelgedrag niet vertonen. Vraag jezelf daarom af: pakt deze interventie dat knelpunt aan? Neemt het een barrière weg, vervult het een behoefte, of maakt het het gewenste gedrag aantrekkelijker dan wat ze nu doen?

Werk je interventies uit in drie stappen:

1. Match interventie met gedragsbepaler: Welk type interventie past bij deze gedragsbepaler?
2. Toets aan drie criteria: Is de interventie effectief, haalbaar én passend?
3. Selecteer en combineer: Kies interventies die elkaar versterken.

Match interventie met gedragsbepaler

Hieronder zie je per ACDR-categorie voorbeelden om mee te starten. Dit is geen complete lijst. Er zijn veel meer mogelijkheden. Experimenteer, combineer en maak het passend voor jouw context.

Probleem in Architecture (omgeving)?
Voorbeeld: een systeem dat regelmatig uitvalt, of belangrijke functies die verstopt zitten in menulagen. Instructievideo's helpen dan niet, want het probleem zit niet in kennis maar in toegankelijkheid. Je moet de omgeving aanpassen: maak het systeem stabieler, plaats snelkoppelingen naar veelgebruikte functies, of zorg dat de gewenste actie met minder klikken bereikbaar is.

Probleem in Competence (kunnen)?
Voorbeeld: medewerkers weten niet hoe ze metadata correct invullen of twijfelen of ze het goed doen. Hier helpt een toegankelijke handleiding met concrete voorbeelden, een korte instructie op het moment dat ze het nodig hebben, of een buddy-systeem waarbij ervaren collega's nieuwe medewerkers begeleiden.

Probleem in Drivers (motivatie)?
Voorbeeld: de sociale norm ontbreekt: niemand in het team werkt digitaal, dus waarom zou jij? Maak zichtbaar dat collega's het wél doen. Communiceer bijvoorbeeld de descriptieve norm: “75% van ons team archiveert nu hun e-mail.” Laat teamleiders het gewenste gedrag modelleren en bespreek successen in teamoverleggen.

Probleem in Resistances (weerstand)?
Dit vraagt maatwerk per type weerstand:

• Reactance: Bied keuzevrijheid. Betrek mensen via co-creatie bij de oplossing.
• Scepticisme: Communiceer transparant over waarom de verandering nodig is. Kies de juiste boodschapper: een vertrouwde collega in plaats van alleen het management.
• Inertia: Deel het gedrag op in kleine stappen. Gebruik visuele geheugensteuntjes zoals een sticker: "Vrijdagmiddag = opruimmoment." Automatiseer waar mogelijk.

Meer over weerstand en bijbehorende beïnvloedingstechnieken? Bekijk onze blogs over reactance, scepticisme en inertia.

Toets aan drie criteria

Een interventie die aansluit bij de gedragsbepaler is een begin. Maar is hij ook realistisch? Toets daarom altijd aan deze criteria:

1. Effectiviteit: Heeft deze interventie bewezen impact? Gebruik wetenschappelijke inzichten.
2. Haalbaarheid: Past het binnen je budget, tijd en middelen?
3. Passendheid: Sluit het aan bij je doelgroep en organisatiecultuur?

Een theoretisch perfecte interventie faalt als hij niet past bij hoe jouw organisatie werkt.

Concreet aan de slag

Pak je gedragsbepalers erbij en beantwoord deze vragen:

• Welke ACDR-categorie past bij elke gedragsbepaler?
• Welke interventies zou je kunnen inzetten? Brainstorm breed en denk verder dan de voorbeelden in deze blog.
• Welke interventies scoren het hoogst op effectiviteit, haalbaarheid én passendheid?
• Kun je interventies combineren die elkaar versterken?

Pak je gedragsbepalers erbij en werk ze systematisch uit. De onderstaande tabel is een voorbeeld van hoe dit eruit zou kunnen zien: