Data spelen een steeds grotere rol binnen de overheid. Van beleidsontwikkeling tot besluitvorming: gegevens vormen de basis. Maar hoe zorg je ervoor dat data niet alleen worden verzameld, maar ook bewust, zorgvuldig en doelgericht worden ingezet? En wat vraagt dat van informatieprofessionals bij de Rijksoverheid?
In aflevering 51 van de Leerhuis-podcast ‘De veranderende rol van een informatieprofessional’ gaat host Sebo Boerma in gesprek met Jolnar Makhous, trainee gegevensmanagement bij Justitie en Veiligheid (JenV), en Simone Hensen, beleidsadviseur informatiehuishouding bij Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). Het gesprek laat zien dat het vak in beweging is, aan de hand van de drie belangrijkste verschuivingen.
Luister de hele podcast op Spotify of Apple Podcasts.
Trainee in een veranderend datalandschap
Jolnar Makhous is trainee binnen het tweejarig traineeship gegevensmanagement van JenV. In dit programma doen jonge professionals ervaring op bij verschillende overheidsorganisaties. Zo werkte Jolnar als trainee bij JusticeLink, de Raad voor de Kinderbescherming en nu bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Daar verdiept zij zich in thema’s als wet- en regelgeving, ethiek en processen en past zij die kennis direct toe in lopende projecten.
Juist doordat Jolnar op verschillende plekken meedraait, ziet zij van dichtbij hoe het vak zich ontwikkelt. Welke verschuivingen ziet zij in de praktijk?
Verschuiving 1: van regels naar waarde
Wie over data en informatie binnen de overheid praat, komt al snel uit bij wet- en regelgeving. Wat moet er worden vastgelegd? Wat mag worden gedeeld? Wat moet worden bewaard? Bij de datastrategie die Jolnar voor het Schadefonds Geweldsmisdrijven opstelt, staat niet de vraag 'wat moet?’ centraal, maar: "Hoe kunnen wij data gebruiken als een asset?”
Dat betekent kritisch kijken naar wat je écht nodig hebt. Niet alle gegevens verzamelen, maar alleen dat wat je echt nodig hebt om een goede beslissing te nemen. De verschuiving zit dus niet in minder regels, maar in een ander vertrekpunt: eerst bepalen welke waarde data moeten hebben, daarna pas vastleggen hoe je dat organiseert.
Verschuiving 2: van systeemdenken naar gebruikersdenken
Waar data- en informatiebeheer vaak begint bij systemen, structuren en opslag, vertrekt Jolnar juist vanuit de gebruiker. Bij de Raad voor de Kinderbescherming werkte zij aan het vergroten van datageletterdheid: wat moeten medewerkers weten om verantwoord met data te werken? Niet als abstract programma, maar afgestemd op functie en praktijk. Om dat concreet te maken, ontwikkelde zij persona's voor vier verschillende niveaus van datageletterdheid en praktische vragenlijsten en scoresystemen om mee aan de slag te gaan.
Steeds stond hierbij de vraag centraal: wat heeft iemand écht nodig? Want, zoals Jolnar het zegt: “Uiteindelijk doe je het voor de burger.” Dat zorgt voor een ander perspectief. Minder denken vanuit wat mogelijk is, meer vanuit wat nodig en passend is. “Bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven zou ik bijvoorbeeld niet dezelfde persona's gebruiken als bij de Raad voor de Kinderbescherming.”
Verschuiving 3: van specialist naar verbinder
"Ik zie mijzelf als een verbinder,” vertelt Jolnar. Gegevensmanagement gaat niet alleen over kwaliteit en regels, maar ook over verbinding. Bijvoorbeeld tussen medewerkers en managers, en tussen beleid en praktijk.
Dat vraagt meer dan inhoudelijke kennis. Het vraagt om het gesprek durven aangaan, om doorvragen, en om verwachtingen expliciet maken. De professional staat niet aan de zijlijn, maar midden in de organisatie: als schakel tussen mensen, processen en publieke waarden. Dat betekent ook: leren omgaan met verschillende communicatiestijlen, belangen en verwachtingen.
Tijd voor een andere manier van kijken
Wat Jolnar's ervaringen vanuit het traineeship vooral laten zien, is dat een veranderend vakgebied vraagt om een nieuwe manier van kijken. Daarom is Hensen's advies voor informatiehuishouding-collega's: “Haal die frisse blik naar binnen. Ga in gesprek met jonge professionals, met datacollega's en andere disciplines.” Want alleen als je oog hebt voor nieuwe perspectieven, weet je of je nog steeds het juiste doet.
Benieuwd naar het hele verhaal? Luister nu aflevering 51 van ‘De veranderende rol van een informatieprofessional’.